Kişilik bireyi başkalarından ayırt edici, süreklilik gösteren karakteristik özelliklerin bütününü ifade eden bir terimdir. Yaşam tarzı, başkaları ile ilişki kurma biçimi, alışkanlık ve eğilimleri, tutum ve davranış kalıpları kişilik özelliklerini oluşturan en önemli unsurlardır. Bir başka tanımlama ile kişilik bireyin çevresine verdiği tepkilerin tümüdür. Kişilik, süreklilik gösteren kökleşmiş ve kalıplaşmış öğelerden oluşur. Bu öğeler değişmez değilse bile değişime dirençlidir. Belirli bir kültürde ortalama bir bireyin algılama, düşünme, hissetme ve başkaları ile ilişki kurma biçiminden aşırı ya da önemli sapma gösteren bireylerin “kişilik bozukluğu” gösterdiğinden söz edilebilir.
Kişilik bozukluğu çocukluk ve ergenlik döneminde başlayan ve erişkinlikte devam eden bir süreçtir. Bununla birlikte ergenlik dönemi bitene dek kişilik bozukluğu düşündüren durumlar için “davranış bozukluğu” tanımı tercih edilmektedir.
Kişilik bozuklukları baskın olan özellikler dikkate alınarak tanımlanır ve sınıflandırılır. Aşağıda kişilik bozukluğu için genel özellikler verilmiştir. Belli başlı kişilik bozukluklarıyla ilgili ayrıntılı özellikler ayrıca belirtilmiştir. Sağlıklı ortalama insanların kişilik özellikleri arasında aşağıda sıralanan kişilik bozukluklarına ait unsurlar belirli ölçülerde bulunabilir. Bu kaçınılmaz bir durumdur. Bu bölümü okurken her hangi bir kişilik özelliğine ait bir unsurun kendinizde ya da çevrenizdeki bir kişide olduğunu belirlediğinizde, bunun, kendinizi ya da tanıdığınız kişiyi hemen de “…… kişilik bozukluğu” olarak tanımlayabileceğiniz anlamına gelmediğini bilmeniz gerekir. Kişilik bozukluğu düşünmek için belirli bir kişilik bozukluğuna ait özelliklerin “çoğunluğunun” kişide “süreklilik” göstermesi ve kişinin bu özellikler nedeni ile “sosyal uyum ve becerilerinde bozukluk olması” gerektiği unutulmamalıdır.
Kişilik Bozukluklarının Genel Özellikleri
- Kişinin içinde yaşadığı toplumun/kültürün normlarından belirgin şekilde sapan, süreklilik gösteren bir davranış ve yaşantı örüntüsü vardır.
- Bu örüntü kişinin dürtü kontrolünde, kişiler arası ilişkilerinde, kendini ve çevresini algılama ve yorumlamasında ve duygusal tepkilerinde bozuklukla karakterizedir.
- Bu örüntü esneklik göstermez, süreklilik gösterir ve eğer bir psikiyatrik bozuklukla beraberse süresi onunla sınırlı değildir.
- Bu davranış ve yaşantı örüntüsü kişinin uyumunu bozar. Sosyal ve mesleki alanda önemli işlev bozukluğuna ve soruna neden olur.
- Bu örüntünün başlangıcı en azından ergenlik ve genç erişkinlik dönemine uzanır.