Panik Bozukluk ve Agorafobi
Panik bozukluğunun görülme sıklığı yaklaşık %1-5 arasındadır. Kadınlarda erkeklere göre 2-3 kat daha sıktır. Herhangi bir yaşta gelişebilmesine karşın en sık genç erişkinlik döneminde (20-30 yaş arası) başlar. Panik bozukluğu, panik atakları ve bunların tekrarlayacağı endişesi ve beklentisi ile karakterize bir anksiyete bozukluğudur. Aşağıda panik atak ve panik bozuklukla ilgili tanı ölçütleri verilmiştir.
Panik Atak Tanı Ölçütleri
Aşağıdaki belirtilerden en az dört tanesinin birdenbire başlayarak, 10 dakika içerisinde en yüksek seviyeye ulaşması hali.
- Çarpıntı, kalp atımlarının hissedilmesi.
- Terleme
- Titreme ya da sarsılma hissi.
- Nefesin kesilmesi, boğulma hissi ya da aldığı nefesin yetmediği hissi.
- Sesin kesilmesi hissi.
- Göğüste ağrı, sıkışma ya da sıkıntı hissi.
- Bulantı ya da karında rahatsızlık hissi.
- Sersemlik hissi, huzursuzluk hissi, yerinde duramama, baş dönmesi ve fenalaşma hissi.
- Derealizasyon ve/veya depersonalizasyon.
- Kontrolünü kaybetme ve/veya çıldırma korkusu.
- Ölüm korkusu.
- Paresteziler.
- Sıcak basması ya da üşüme hissi.
Panik Bozukluk Tanı Ölçütleri
- Yineliyici beklenmeyen panik atakları olması.
- Ataklardan en az birini 1 ay süreyle aşağıdakilerden en az birinin izlemesi.
- Başka atakların da olacağına ilişkin kaygı.
- Atakların sonucuna ilişkin kaygı duyma (kontrolünü kaybetme, çıldırma, kalp krizi geçirme vb.).
- Ataklara bağlı olarak belirgin davranış değişikliği gösterme.
Panik bozukluk tek başına olabileceği gibi agorafobi ile birlikte de olabilir. Aşağıda agorafobi için tanı ölçütleri verilmiştir. Agorafobi de panik bozuklukla birlikte olabileceği gibi tek başına da olabilir.
Agorafobi İçin Tanı ölçütleri
- Kurtulmanın veya kolayca terk etmenin zor olduğu yerlerde, utanılacak bir durumda kalmanın olası olacağı yerlerde ve panik atak geçirme durumunda yardım almanın zor olacağı yerlerde rahatsızlık duyma. Agorafobik korku tipik olarak ev dışında, kalabalıkta tek başına yalnız olma durumunda, köprü üzerinden geçme sırasında, bir sırada beklerken ya da tren, otobüs veya otomobil ile seyahat sırasında ortaya çıkar.
- Yukarda belirtilen yer ve durumlardan kaçınma ya da bu gibi yerlerde ve durumlarda bir refakatçiye ihtiyaç duyma.
Klinik Özellikler
Panik bozukluklu hastalarda ilk panik atak bazen fizik egzersiz, cinsel aktivite veya psişik ya da sosyal stress sırasında ortaya çıksa da çoğu zaman herhangi bir yerde ve zamanda, görünür bir neden olmaksızın ortaya çıkar. Atak sırasında ortaya çıkan belirtiler 10 dakika içinde şiddetlenir ve 20-30 dakika kadar sürer. Bu sürenin bir saati aşması çok nadirdir. Atak genellikle başladığı gibi aniden, bazen de yavaş yavaş sonlanır. Nöbet sırasında “kalp krizi geçiriyor olma endişesi” ve “ölüm korkusu” çok sıktır. Bu yüzden de panik atak yaşayan hastalar öncelikle acil servislere ve kardiyoloji doktorlarına başvururlar ve yapılan muayeneleri sonucunda kendilerine genellikle “bir şeyleri olmadığı !!” söylenir. Tekrar tekrar benzer yakınmalarla aynı süreci yaşayan hastalar en sonunda ya doktorlardan birinin, ya da yakınlarından birinin yönlendirmesi ile bir psikiyatra başvururlar.
Panik bozukluğu psikiyatrik rahatsızlıklar içerisinde en çok agorafobi ile birlikte görülür. Tedavi edilmeyen veya tedaviye dirençli panik atakları zamanla depresyona da neden olabilir.
Tedavi
Panik bozukluğunda antidepressan ve benzodiazepin grubu ilaçlar kullanılmaktadır. Antidepressanlar içerisinde SSRI grubu ilaçlar, benzodiazepinler içerisinde ise potent olanlar tercih edilmektedir. Pek çok klinisyen bağımlılık sorunu nedeni ile benzodiazepinlerin kullanımından çekinse de, bu ilaçlar özellikle tedavinin ilk günlerinde, hızlı başlayan etkinlikleri ile hastaların çabuk rahatlatmalarını sağlarlar ve çok yararlı olurlar. Bağımlılık sorunu ne göz ardı edilmeli ne de abartılmalıdır. Hastaları bu konuda bilgilendirmek ve yakın takip, bağımlılık riskini azaltmak için çoğu zaman yeterlidir. Yaygın uygulama başlangıçta, antidepressan bir ilaçla, bir benzodiazepini bir süre birlikte kullanmak, daha sonra benzodiazepini tedricen keserek antidepressan ilaca yaklaşık bir yıl kadar devam etmek şeklindedir. Aşağıda panik bozukluk tedavisinde kullanılan başlıca ilaçlar gösterilmiştir.
| Türü | Jenerik Adı | Ticari adı | Dozu (mg/gün) |
| SSRI Antidepressanlar | Fluoksetin | PROZAC | 20-60 |
| Paroksetin | PAXİL / SEROXAT | 20-60 | |
| Sertralin | LUSTRAL | 50-200 | |
| Fluvoksamin | FAVERİN | 100-200 | |
| Sitalopram | CİPRAM | 20-60 | |
| Essitalopram | CİPRALEX | 10-20 | |
| Trisiklik Antidepressanlar | Klomipramin | ANAFRANİL | 75-225 |
| İmipramin | TOFRANİL | 75-150 | |
| Benzodiazepinler | Alprazolam | XANAX | 0.5-6 |
| Klonazepam | RİVOTRİL | 0.5-4 | |
| Lorazepam | ATİVAN | 1-5 |
Panik bozukluğunda ilaç tedavisinin yanı sıra davranışcı bilişsel psikoterapi, gevşeme teknikleri, solunum kontrol eğitimi vb. tedaviler de uygulanmaktadır.