Kişilik bireyi başkalarından ayırt edici, süreklilik gösteren karakteristik
özelliklerin bütününü ifade eden bir terimdir. Yaşam tarzı, başkaları ile
ilişki kurma biçimi, alışkanlık ve eğilimleri, tutum ve davranış kalıpları
kişilik özelliklerini oluşturan en önemli unsurlardır. Bir başka tanımlama
ile kişilik bireyin çevresine verdiği tepkilerin tümüdür. Kişilik, süreklilik
gösteren kökleşmiş ve kalıplaşmış öğelerden oluşur. Bu öğeler değişmez
değilse bile değişime dirençlidir. Belirli bir kültürde ortalama bir bireyin
algılama, düşünme, hissetme ve başkaları ile ilişki kurma biçiminden
aşırı ya da önemli sapma gösteren bireylerin “kişilik bozukluğu”
gösterdiğinden söz edilebilir.
Kişilik bozukluğu çocukluk ve ergenlik döneminde başlayan ve
erişkinlikte devam eden bir süreçtir. Bununla birlikte ergenlik dönemi
bitene dek kişilik bozukluğu düşündüren durumlar için “davranış
bozukluğu” tanımı tercih edilmektedir.
Kişilik bozuklukları baskın olan özellikler dikkate alınarak tanımlanır ve
sınıflandırılır. Aşağıda kişilik bozukluğu için genel özellikler verilmiştir.
Belli başlı kişilik bozukluklarıyla ilgili ayrıntılı özellikler ayrıca belirtilmiştir.
Sağlıklı ortalama insanların kişilik özellikleri arasında aşağıda sıralanan
kişilik bozukluklarına ait unsurlar belirli ölçülerde bulunabilir. Bu
kaçınılmaz bir durumdur. Bu bölümü okurken her hangi bir kişilik
özelliğine ait bir unsurun kendinizde ya da çevrenizdeki bir kişide
olduğunu belirlediğinizde, bunun, kendinizi ya da tanıdığınız kişiyi hemen
de “…… kişilik bozukluğu” olarak tanımlayabileceğiniz anlamına
gelmediğini bilmeniz gerekir. Kişilik bozukluğu düşünmek için belirli bir
kişilik bozukluğuna ait özelliklerin “çoğunluğunun” kişide “süreklilik”
göstermesi ve kişinin bu özellikler nedeni ile “sosyal uyum ve
becerilerinde bozukluk olması” gerektiği unutulmamalıdır.
Kişilik Bozukluklarının Genel Özellikleri
• Kişinin içinde yaşadığı toplumun/kültürün normlarından belirgin
şekilde sapan, süreklilik gösteren bir davranış ve yaşantı örüntüsü
vardır.
• Bu örüntü kişinin dürtü kontrolünde, kişiler arası ilişkilerinde,
kendini ve çevresini algılama ve yorumlamasında ve duygusal
tepkilerinde bozuklukla karakterizedir.
• Bu örüntü esneklik göstermez, süreklilik gösterir ve eğer bir
psikiyatrik bozuklukla beraberse süresi onunla sınırlı değildir.
• Bu davranış ve yaşantı örüntüsü kişinin uyumunu bozar. Sosyal ve
mesleki alanda önemli işlev bozukluğuna ve soruna neden olur.
• Bu örüntünün başlangıcı en azından ergenlik ve genç erişkinlik
dönemine uzanır.